'Mensen moeten ons leren kennen'

‘Wat betekent “maatschappij”?’, vraagt een Syrische jongen hem. Hij versimpelt de term in het Arabisch naar ‘samen leven’. De 41-jarige Ahmed Saleh is vrijwilliger bij het programma K!X Works van Movisie en is ervaringsdeskundige. ‘Wat vluchtelingen nu meemaken, heb ik ook doorstaan.’

Bij binnenkomst in zijn flat in Utrecht staan de hapjes, een soort gefrituurde loempia’s, verleidelijk naar mij te lonken. ‘Zelf gemaakt!’, roept hij uit de keuken. Aan het eind van het interview – zo’n vier uur later – zal hij me vertellen dat koken een van zijn grootste passies is. Hij heeft zelfs tv-kok Herman den Blijker een keer in zijn keuken ontvangen. ‘Ik heb geleerd in Nederland: je moet het altijd proberen, dan krijg je ja of nee.’

Op straat

Ahmed Saleh woont sinds begin 2014 in zijn flat in Utrecht, een paar maanden nadat hij zijn verblijfsvergunning kreeg. Vijftien jaar geleden kwam hij in Nederland aan nadat hij was gevlucht uit Darfur, een regio in het westen van Sudan. Anderhalf jaar zat hij daar gevangen en werd hij gemarteld. Uiteindelijk wist hij zijn vrijheid te kopen. Niet met geld, maar met zijn eigen nier. Saleh trekt zijn shirt omhoog en laat het litteken zien dat nog steeds duidelijk zichtbaar is. ‘Zonder verdoving hebben ze hem eruit gehaald.’

Na zijn vrijlating belandt de nog gewonde Saleh in Nederland, zonder paspoort. Een vluchtelingenstatus krijgt hij niet. Maar terug kan hij ook niet. Vijftien jaar lang leeft hij van asielzoekerscentrum, naar uitzetcentrum, bij gezinnen thuis en op straat. Hij vertelt uitgebreid over zijn ervaringen destijds: de zelfmoordpogingen, zijn christelijke geloofsbelijdenis (‘Ik ben tussen twee geloven opgevoed: ik had een moslimvader en christenmoeder’) en het vrijwilligerswerk dat hij al die tijd heeft gedaan. Saleh: ‘Ik zeg ook altijd tegen de jongeren die deelnemen aan K!X Works: het is zó belangrijk om in de maatschappij snel mee te doen, de taal te leren en vrijwilligerswerk te doen. Mensen zien jouw talent, jouw karakter, jouw persoonlijkheid. Zo kom je echt verder.’

‘Ik ben al die tijd niet serieus genomen’

Deuren openen

De dag waarop alles voor Saleh veranderde, was 7 januari 2013. De IND startte die dag zijn procedure weer op. In augustus van datzelfde jaar kreeg hij dan uiteindelijk zijn verblijfsvergunning. ‘Ik verwachtte eerlijk gezegd niet dat ik die zou krijgen. Ik heb echt gevochten om mijn doel te bereiken maar het lukte me niet. Opeens… ik weet niet waarom. Die man van de IND zei tegen mij: ik wil jouw zaak behandelen.’ Een paar maanden later kreeg Saleh van dezelfde man het nieuws dat hij een verblijfspasje kreeg. ‘Echt, alle deuren gingen voor me open.’

Momenteel zit Saleh in zijn tweede jaar van de opleiding sociaal-maatschappelijk werk. ‘Ik kreeg een brief van de gemeente dat ze mijn opleiding gingen betalen, mijn boeken, reiskosten, alles. Ik vind dat heel erg bijzonder. Ik ben al die tijd niet serieus genomen. En nu zit ik hier met jou een praatje te maken over een Movisie-project waaraan ik meewerk’, glundert Saleh.

Vechten

Voordat hij bij Movisie terechtkwam, werkte Saleh als vrijwilliger bij welzijnsorganisatie U Centraal. Hij deed daar onder andere administratief werk. Sinds 2016 werkt hij voor Movisie bij K!X Works. ‘Omdat ik leservaring heb en de Arabische, Nederlandse en Engelse taal spreek, was ik de ideale man voor dat project.’ Hij legt uit dat hij veel voor de vluchtelingenjongeren kan betekenen: ‘Deze vluchtelingen, vooral de Syriërs, hebben veel meegemaakt tijdens de oorlog en de reis hier naartoe. En dan zit je ineens in een vreemd land. Ik wil de jongeren helpen om zelfredzaam te zijn. Een jongen vroeg aan mij: waarom moest je zo lang wachten op je verblijfsvergunning? Ik legde mijn verhaal uit en benadrukte dat ik altijd gevochten heb. Misschien ben ik in het verleden op slechte plaatsen geweest en sliep ik op straat, maar alsnog deed ik vrijwilligerswerk. Ik had geen dak boven mijn hoofd, maar ik ging naar de McDonald’s om mijn gezicht te wassen om vervolgens aan de slag te gaan in een verzorgingshuis. Ik zeg altijd: haal eruit wat erin zit.’ Echt een Hollandse uitdrukking, merkt hij op.

Dromen en drempels

De drempels die nieuwkomers maar vaak ook nazaten van migranten ervaren, herkent hij ook. ‘Discriminatie heb ik vaak meegemaakt. Toen ik in een azc in Zuid-Limburg woonde, liep ik een keer langs de snackbar. De eigenaar zat buiten op een stoel en riep naar zijn vrouw: “Kijk er loopt weer een zwarte!” Ik reageerde direct: “Hoe bedoelt u?” “Oh hij praat Nederlands”, zei de eigenaar tegen zijn vrouw. Hij richtte zich weer tot mij en vertelde dat twee uur eerder een donkere vrouw vroeg of zij daar naar de wc mocht en al het wc-papier heeft gestolen.’ Saleh wordt daar niet rancuneus van. Veel mensen kijken eenmaal zo, ze moeten jou leren kennen.

Op de vraag of hij zich thuis voelt in Nederland is hij even stil. ‘Niet altijd. Ik heb er moeite mee als mensen mij vreemd aankijken, nog steeds. Maar ik ben blij dat ik veilig ben in Nederland.’ Ahmed Saleh, die nog uren door kan praten, denkt weer even na en zegt: ‘Ik ben heel sociaal. Alleen als ik goede sociale contacten heb, voel ik me thuis. Mijn netwerk wordt gelukkig steeds groter in Nederland. Ja, als ik contact heb, dan voel ik me veilig. Dat geeft me een familiegevoel.’

Dit interview verscheen eerder op de website van Kennisplatform Integratie & Samenleving (www.kis.nl).

Terug naar lijst